img
  • کد خبر:۲۱۷۸
  • تاریخ انتشار: دوشـنـبه ، ۷ آذر سال ۱۳۹۰
  • ساعت ۱۰:۳۰:۵
  • تعداد بازدید: ۵۲۷۶
بررسي نقش مردم کوفه در حادثه کربلا

بررسي نقش مردم کوفه در حادثه کربلا


شهر کوفه و مردم آن در ادبيات عاشورا جايگاه شايسته اي ندارد و مردمان اين شهر مصداق بي وفايي و بي تعهدي به شمار مي روند، با اين حال به گفته دکتر محمدحسين رجبي دواني آنان در مقايسه با ساير شهرها، ارادت و تبعيت بيشتري نسبت به ائمه (ع) داشتند و شهر کوفه در تاريخ اسلام به عنوان يکي از مراکز تجمع شيعيان به شمار مي رود. شهر کوفه به خاطر اين که «موالي» و غير اعراب مسلمان را در خود جاي داده بود سبب شده بود تا زمينه محبت و مودت نسبت به اهل بيت (ع) در ميان آنان بيشتر ظهور و بروز پيدا کند. دکتر رجبي دواني در گفت وگو با خراسان، موقعيت فرهنگي و تاريخي کوفه را تبيين کرد.

مردم کوفه جزو ناب ترين و مومن ترين مسلمانان عصر خود بودند

دکتر رجبي دواني در اين گفت وگو به موقعيت شهر کوفه در تاريخ اسلام اشاره کرد و با بيان اين که عملکرد مردم کوفه در برابر امام حسين(ع) به ويژه بي وفايي آن ها نسبت به مسلم، آن ها رابسيار بدنام کرد و کوفيان به نماد بي وفايي و عهدشکني در تاريخ اسلام مشهور شدند، گفت: من تحقيق گسترده اي درباره مردم کوفه انجام دادم و به اين نتيجه رسيدم که مردم کوفه برخلاف برخي تصورات جزو زبده ترين، ناب ترين و مومن ترين مسلمانان عصر خود بودند. در شهر کوفه نه تنها در عصر امام علي(ع) بلکه تا مدت هاي طولاني که اين شهر از نظر فکري، فرهنگي و سياسي در عالم اسلام اعتبار بالايي داشت، مردمان مومن و نابي حضور داشتند. به طوري که امام صادق(ع) در عصر خود که سال ها از واقعه هولناک کربلا گذشته بود، همچنان چشم اميد به مردم کوفه داشتند و مي فرمودند: «اميد ما به کوفه است، خوبان ما در کوفه هستند».اين تعابير نشان مي دهد که کوفه در نزد اهل بيت(ع) داراي جايگاهي بوده است.

امام علي(ع) کوفه را به مدينه ترجيح دادند

وي با اشاره به اين که اميرالمومنين(ع) کوفه را به عنوان مرکز خلافت خود برگزيدند، ادامه داد: با اين که مدينه از عصر رسول ا...(ص) تا زمان خلافت امام علي(ع) مرکز حکومت اسلامي بود، اما آن حضرت پس از آن که پيمان شکنان را در بصره و در جنگ جمل شکست دادند به مدينه بازنگشتند و کوفه را مرکز خلافت خود قرار دادند. اين امر نشان مي دهد که اميرالمومنين(ع) کوفه را بر مدينه ترجيح دادند و تا پايان عمر هم ايشان به مدينه بازنگشتند و امام حسن مجتبي(ع) هم در اين شهر به خلافت رسيدند اگر چه با خيانت و کوتاهي کوفيان مجبور به صلح شدند و پس از کناره گيري از خلافت به مدينه بازگشتند.

در عصر امام حسين(ع) فقط کوفيان با آن حضرت اعلام همکاري کردند

در دوران امام حسين(ع) هم وقتي خبر بيعت نکردن ايشان با يزيد به گوش مسلمانان جهان اسلام رسيد، فقط کوفيان اعلام همکاري و همراهي با حضرت کردند و هزاران نامه به آن حضرت نوشتند و گفتند که ما هم مثل شما به وضع موجود اعتراض داريم و از شما براي حضور در شهر خود دعوت مي کنيم و در راه شما جان فشاني مي کنيم تا اين حکومت غاصب برافتد و حکومت حق جاي آن بنشيند.

اميرالمومنين(ع) فاصله گرفتن مردم مدينه از اسلام ناب را شاهد بودند

رجبي دواني در پاسخ به اين سوال که چرا حضرت علي(ع) وقتي پس از ۲۵ سال خانه نشيني به خلافت رسيدند، کوفه را به عنوان مرکز خلافت برگزيدند، گفت: در آن ۲۵ سال خانه نشيني اميرالمومنين، اوضاع جهان اسلام به ويژه وضعيت مسلمانان مدينه کاملا دگرگون شده بود. ايشان به تعبير خود خار در چشم و استخوان در گلو داشتند که مي ديدند که چگونه مسلمانان در حال فاصله گرفتن از اسلام ناب هستند. در اين ۲۵ سال، آن حضرت بيشتر وقت خود را در مزارع اطراف مدينه به کشاورزي و کاشتن نخل و ايجاد نخلستان مشغول بودند.با گذشت ۲۵ سال که در واقع نسل جديدي از مسلمانان به وجود آمده بود، مردم مدينه دريافتي از حقيقت اسلام و شناختي از اميرالمومنين(ع) نداشتند و ايثارگري ها و شجاعت هاي حضرت را نديده بودند. نسل قبلي نيز که شاهد اين فداکاري ها و ايثارگري ها بودند به شهرهاي ديگر عالم اسلام مهاجرت کرده بودند.

جمعي از بهترين ياران پيامبر(ص) و امير المومنين (ع) به کوفه مهاجرت کردند

نويسنده کتاب "کوفه و نقش آن در قرون نخستين اسلامي"با بيان اين که جمعي از بهترين ياران پيامبر(ص) و اميرالمومنين(ع) به شهرهايي از جمله کوفه مهاجرت کرده بودند، افزود: شهر کوفه در زمان خليفه دوم تاسيس شد و اين شهر در کنار بصره و فسطاط در مصر به مقري براي اصحاب رسول ا...(ص) و اميرالمومنين(ع) تبديل شده بود زيرا در اين زمان خليفه دوم اصحاب را تشويق مي کرد که به اين شهرها مهاجرت کنند. در نتيجه بيشتر اصحاب با سابقه رسول ا...(ص) که به اميرالمومنين (ع) بسيار علاقه مند بودند و خدمات و شجاعت ها و فداکاري هاي آن حضرت را شاهد بودند، به اين شهرها مهاجرت کردند؛ به لحاظ کمي و کيفي بيشترين مهاجرت ها به سوي کوفه بود و افرادي مثل حذيفة اليمان صاحب سر پيامبر ، عمار ياسر، غرظة بن کعب انصاري ، هاشم مرقال مقيم کوفه شدند.

بيشتر اين افراد در جنگ هاي اميرالمومنين(ع) در کنار آن حضرت حضور داشتند. در جنگ صفين سپاه کوفه ۲۵۰۰ صحابه را با خود به همراه داشت که بيش از ۱۰۰ نفر از اين افراد کساني بودند که در جنگ بدر نيز حضور داشتند که اين نشان دهنده اقامت گسترده صحابه برجسته پيامبر اسلام(ص) در شهر کوفه است. در مقابل معاويه هم که تلاش کرده بود در صفين صحابه را همراه خود داشته باشد موفق شده بود فقط ۵ صحابه را با خود همراه کند. تا آن موقع هنوز شيعه شکل نگرفته بود و بيشتر بحث شيعه سياسي مطرح بود نه شيعه اعتقادي و کلامي و فقهي.

بزرگترين مرکز اجتماع مسلمانان

افرادي که اميرالمومنين(ع) را امام اول شيعيان مي دانستند مثل عمار ياسر، خذيفة اليمان، خذيفة بن ثابت ذوشهادتين، که جزو اصحاب برجسته رسول ا...(ص) محسوب مي شدند و قائل به برتري حضرت علي(ع) بر همه اصحاب بودند نيز ساکن شهر کوفه شده بودند. لذا مردم کوفه نسبت به مردم مدينه و ديگر نقاط عالم اسلام شناخت بيشتري از حضرت علي(ع) داشتند. علاوه بر آن زبده ترين و برجسته ترين رزم آوران عرب مسلمان، ساکن شهر کوفه بودند. فاتحان ايران و بقيه جنگ هاي بزرگ صدراسلام در کوفه مقيم بودند. سرشناس ترين قبايل يمني و قبايلي از ديگر نقاط عالم اسلام ساکن شهر کوفه شده بودند؛ به ويژه عرب هاي يمن که در سال دهم هجرت در اواخر حيات با برکت رسول ا...(ص) توسط اميرالمومنين(ع) مسلمان شده بودند لذا خود را مديون حضرت علي(ع) مي دانستند و رجالي از آن ها نيز به کوفه مهاجرت کرده و در اين شهر ساکن شده بودند و به خوبي حضرت را مي شناختند.

مالک اشتر نخعي و حارث همداني از جمله اين افراد بودند که اين ويژگي ها کوفه را به بزرگ ترين مرکز اجتماع مسلمانان تبديل کرده بود. لذا اميرالمومنين(ع) به اين شهر اميد بسته بودند و وقتي مي خواستند به اين شهر هجرت کنند، از اين شهر با عنوان قبة الاسلام و جمجمة العرب ياد کردند که اين تعابير جايگاه برجسته شهر کوفه را نشان مي دهد.

و بيانگر حضور بهترين هاي عالم اسلام در اين شهر است. اما مردم همين شهر که بهترين هاي عالم اسلام را در خود جاي داده بود هم به امام علي(ع) و هم به امام حسن مجتبي(ع) خيانت کردند و بعدها اوج خيانت شان را در ماجراي کربلا شاهد بوديم که با وجود اين که امام حسين(ع) را به شهر خود دعوت کرده بودند نه تنها ايشان را نپذيرفتند بلکه کمر به شهادت آن حضرت بستند.

شيعيان کوفه نسبت به بقيه عالم اسلام بهترين عملکرد را درباره ائمه (ع) داشتند

رجبي دواني به اوضاع پيچيده عالم اسلام و شهر کوفه در زمان امام حسين (ع) اشاره کرد و گفت: وقتي مردم کوفه با اين عملکرد و بي وفايي و خيانتي که به امام علي(ع)، امام حسن(ع) و امام حسين(ع) روا داشتند؛ باز هم وفادارترين مردمان نسبت به ائمه(ع) محسوب مي شوند مي توان دريافت که دنياي اسلام در چه وضعيت اسفناکي به سر مي برد.

وقتي بهتر مي توانيم اين شرايط را دريابيم که بخشي از نامه امام علي(ع) خطاب به مردم کوفه را بخوانيم. آن جا که ايشان مي نويسند مدينه ديگر شهر زمان پيامبر(ص)نيست و خوبان آن به کوفه مهاجرت کرده اند. يعني امام علي(ع) در مقايسه با مدينه باز به کوفه اميد دارند و با همه کوتاهي مردم کوفه باز آن هاگوش به فرمان اميرالمومنين(ع) هستند و در جنگ هاي جمل و صفين و نهروان بسيج شدند. اين در حالي است که مردم مدينه با حضرت براي سرکوب پيمان شکنان همراه نشدند و به نقلي ۴۰۰ و بنا به قولي ۷۰۰ نفر بيشتر با حضرت حرکت نکردند ولي کوفيان با حجم گسترده اي در کنار حضرت علي (ع) حضور مي يابند هر چند که در نهايت عملکرد مثبتي ندارند.

اين وضعيت حاکي از آن است که در اين ۲۵ سال نه تنها حق سياسي امير المومنين(ع) غصب شد، بلکه اعتقادات و افکار مسلمانان و حتي فروع عملي مسلمانان دچار بدعت هايي شد و تفسيرها و برداشت هاي نادرست از قرآن و مفاهيم اسلامي انحرافي را در دنياي اسلام پديدآورد که خوبان عالم اسلام يعني کوفيان چنين عملکردي داشتند. اين انحطاط و انحراف چنان بود که اگر امام حسين (ع) به بهاي خونشان به احياي اسلام نمي پرداختند اسلام در همان سده اول نابود مي شد. امام حسين(ع) با شهادت شان تلنگر بزرگي به امت اسلام وارد کردند.

جنايت کربلا را شيعيان کوفه مرتکب نشدند

رجبي دواني با بيان اين که با همه بي وفايي ها و کارنامه سياه مردم کوفه باز اين شهر ، بهترين شهر از نظر ائمه اطهار (ع) بوده است يادآور شد: در اين که کوفيان در برابر امام حسين(ع) عملکرد بسيار ننگيني داشتند و جنايت بزرگ کربلا را مرتکب شدند، شکي نيست.

اما اين بدين معنا نيست که شيعيان کوفه جنايت کربلا را مرتکب شدند. دشمنان شيعه با شيطنت به دنبال آن هستند که القا کنند تمام مردم کوفه شيعه بودند و اين شيعيان، امام علي(ع) را دعوت کردند و پذيراي آن حضرت شدند اما در ادامه ايشان را ياري نکردند و به حضرت خيانت کردند. از درون اين شيعيان گروه خوارج ايجاد شد که آن حضرت را به شهادت رساند. همين شيعيان امام مجتبي(ع) را ياري نکردند و سبب صلح و کناره گيري ايشان از خلافت شدند. بعدها اين شيعيان امام حسين(ع)را دعوت کردند و نه تنها ايشان را ياري نکردند بلکه ايشان را به شهادت رساندند و بعد براي شهادت او عزاداري مي کنند.اين را از گذشته تا به حال به شيعه نسبت مي دهند که اتهام بسيار ناروا و بي مبنايي است.

نگاه مثبت مردم کوفه نسبت به امير المومنين (ع)

هرگز اين گونه نبوده که اغلب مردم کوفه شيعه باشند زمان طولاني گذشت تا اکثر مردم کوفه شيعه شدند. مردم اين شهر اغلب اميرالمومنين (ع) را به عنوان خليفه چهارم مسلمانان مي پذيرفتند ولي بر خلاف ديدگاه مردم بقيه شهرها نسبت به ايشان ديدگاه مثبت داشتند. ابن ابي الحديد شارح نهج البلاغه مي گويد که بيشتر مردم شام، مدينه و مصر دشمن اميرالمومنين (ع) بودند و ادامه مي دهد که فقط شهر کوفه بود که نيمي از مردم آن به حضرت علي(ع) ارادت داشتند اگرچه نيمي ديگر با ايشان مخالف بودند.پس فقط نيمي از کوفيان بودند که به حضرت علي(ع) ارادت داشتند البته نه اين که ايشان را امام مسلمانان بدانند. به بيان ديگر شيعيان در اقليت بودند.شيعه کسي است که امام را پيشواي واجب الاطاعه خود مي داند که بايد رضايت او را به دست آورد. چنين مسلماني آيا مي تواند امام خود را در کربلا تنها بگذارد و بدتر از آن، امام خويش را به شهادت برساند؟چنين فردي شيعه نيست.افرادي که امام علي(ع)را تنها گذاشتند يا در روز عاشورا حضور نيافتند شيعه اعتقادي نبودند و امام علي(ع) را امام اول نمي دانستند.

افراد انگشت شماري در کوفه حضور داشتند که اميرالمومنين (ع) را امام نخستين خود مي دانستند. ديگران چنين اعتقادي نداشتند، مدعي چنين اعتقادي هم نبودند.عموم افرادي که در کربلا با امام حسين(ع) جنگيدند نيز از عامه بودند و شيعه نبودند وقتي امام حسين(ع) در کربلا از نيروهاي دشمن پرسيدند چرا کمر به قتل من بسته ايد، گفتند بغضا لابيک؛ به دليل بغض و کينه اي که نسبت به پدر تو داريم.از سويي در ميان اصحاب امام حسين(ع) هم غير از خاندان خود امام و بني هاشم و ۴ نفري که از شهر بصره آمده بودند، بقيه ياران امام حسين(ع) که در کربلا به شهادت رسيدند اهل کوفه بودند. بنابراين اگر ما آن چهره زشت را از کوفه مي بينيم، از اين سو هم بايد بدانيم که اغلب شهداي کربلا اهل کوفه بودند.

بزرگان شيعه مثل مختار و ميثم در زندان بودند

سران و بزرگان شيعيان کوفه مثل مختار و ميثم تمار در اين زمان در زندان بودند.درست است که همه شيعيان کوفه خود را به امام حسين(ع) نرساندند اما آن هايي که به امام حسين(ع) اعتقاد داشتند امام خود را ياري کردند.

عده اي که درجه ايمان ضعيف تري داشتند و دچار اشتباه شدند آن ها از تهديدهاي ابن زياد ترسيدند و وقتي شنيدند که راه هاي کوفه بسته شده است از اين رو فکر کردند که ديگر تکليفي ندارند و به امام حسين(ع) نپيوستند اما اين افراد با ابن زياد هم همکاري نکردند. سليمان بن صر دخزاعي ، رفاعه بن شدادبجلي ، مصيب بن فرازي جزو اين افراد بودند که بعدها گروه توابين را تشکيل دادند و در صدد جبران کوتاهي هاي خود برآمدند.پس اين شيعيان هم با توجيه اين که راه هاي کوفه بسته است پس تکليفي ندارند، در اين زمينه کوتاهي کردند. البته بعدها هم پشيمان و متوجه شدند که کارشان فقط توجيه بوده است. زيرا در همان شرايط افرادي مثل حبيب بن مظاهري و عبدا...وهب گريختند و خود را به کربلا رساندند.اين جا بود که درصدد جبران کوتاهي خود در ياري امام (ع) برآمدند.

نسخه چاپیimg


نام کامل:
ایمیل:
نظر شما:  
 

در زمینه‌ی انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:

 پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
 اسفراین نیوز مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
 اسفراین نیوز از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است
 نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود